ระดับ 1 · บทที่ 1/4

คลาวด์คืออะไร — เช่าคอมพิวเตอร์คนอื่นแบบจ่ายตามใช้

⏱ 25 นาทีลองในAWS Console ↗Cloudflare ↗

เป้าหมาย

อธิบายได้ด้วยคำพูดตัวเองว่า "คลาวด์" คืออะไร แยกได้ว่าบริการไหนเป็น IaaS, PaaS, serverless หรือ edge รู้ว่า region กับ edge ต่างกันอย่างไร และรู้ว่าอะไรเป็นหน้าที่ของผู้ให้บริการ อะไรเป็นหน้าที่ของเรา

คลาวด์ = คอมพิวเตอร์ของคนอื่นที่เช่าผ่าน API

ก่อนมีคลาวด์ ถ้าอยากทำเว็บต้องซื้อเซิร์ฟเวอร์ วางในห้องเย็น ต่อเน็ต ต่อไฟสำรอง และจ่ายเงินก้อนใหญ่ล่วงหน้า คลาวด์เปลี่ยนเรื่องนี้ 3 อย่าง:

แบบเดิม (on-premises) คลาวด์
ซื้อเครื่องล่วงหน้า รอส่งหลายสัปดาห์ สั่งด้วยคลิกหรือคำสั่งเดียว ได้ในไม่กี่วินาทีถึงไม่กี่นาที
จ่ายเงินก้อนแม้ไม่มีคนใช้ จ่ายตามใช้ (ชั่วโมง, GB, จำนวน request)
ขยายยาก ต้องซื้อเครื่องเพิ่ม ขยาย/ลดได้เร็ว บางบริการขยายเอง

ข้อสำคัญ: "จ่ายตามใช้" ตัดได้ทั้งสองทาง ถ้าลืมปิดของ เงินก็เดินต่อ (ดูบท 04)

4 ระดับของบริการ — ยิ่งสูง ยิ่งดูแลน้อย แต่ยืดหยุ่นน้อยลง

ระดับ เราดูแลอะไร ผู้ให้บริการดูแลอะไร ตัวอย่าง AWS ตัวอย่าง Cloudflare
IaaS (Infrastructure) OS, แพตช์, โปรแกรม, ข้อมูล ฮาร์ดแวร์, เครือข่าย, ศูนย์ข้อมูล EC2 (เครื่องเสมือน) — (ไม่ขายเครื่องเสมือน)
PaaS / managed โค้ดและข้อมูล, การตั้งค่า OS, แพตช์, การสำรองข้อมูลพื้นฐาน RDS, Elastic Beanstalk, App Runner D1 (ฐานข้อมูล), Pages
Serverless (รวม FaaS) โค้ด (เป็นฟังก์ชัน) และข้อมูลที่เก็บ ทุกอย่างที่เหลือ รวมการขยายตัว Lambda, DynamoDB, S3 Workers, R2, KV
Edge โค้ด/ไฟล์ที่ต้องอยู่ใกล้ผู้ใช้ กระจายไปทั่วโลกให้เอง CloudFront, Lambda@Edge ทั้งเครือข่าย Cloudflare
  • Serverless ไม่ได้แปลว่าไม่มีเซิร์ฟเวอร์ — แปลว่าเราไม่ต้องเห็นและไม่ต้องดูแลเซิร์ฟเวอร์ และส่วนใหญ่จ่ายเมื่อมีงานเข้ามาเท่านั้น
  • เลือกระดับสูงสุดที่ยังทำงานได้ (managed > เครื่องเสมือน) เพราะเวลาที่ใช้ดูแลเครื่องก็คือต้นทุน

Region, Availability Zone และ Edge

คำ ความหมายง่ายๆ ใช้ทำอะไร
Region กลุ่มศูนย์ข้อมูลในพื้นที่หนึ่ง เช่น ap-southeast-1 (สิงคโปร์) ที่ตั้งของข้อมูลและเซิร์ฟเวอร์หลัก เลือกตามกฎหมาย ความใกล้ผู้ใช้ และราคา
Availability Zone (AZ) ศูนย์ข้อมูลแยกกันภายใน region (มีไฟ/เน็ตอิสระ) วางระบบหลาย AZ เพื่อไม่ล่มพร้อมกัน
Edge location / PoP จุดเล็กๆ จำนวนมากใกล้ผู้ใช้ทั่วโลก แคชไฟล์, ป้องกันการโจมตี, รันโค้ดสั้นๆ ใกล้ผู้ใช้

ภาพจำ: AWS เริ่มคิดจาก region (ระบบอยู่ที่ไหนสักแห่ง แล้วค่อยกระจายออกด้วย CloudFront) ส่วน Cloudflare เริ่มคิดจาก edge (โค้ดรันที่จุดใกล้ผู้ใช้ทุกจุดโดยอัตโนมัติ ไม่ต้องเลือก region)

ผู้ใช้ในเชียงใหม่ ──► Edge ที่กรุงเทพฯ (แคช/WAF/Worker) ──► Region สิงคโปร์ (ฐานข้อมูล/เซิร์ฟเวอร์หลัก)
                       ↑ เร็ว, ใกล้                         ↑ ไกลกว่า แต่เก็บข้อมูลจริง

Shared responsibility — ใครรับผิดชอบอะไร

ผู้ให้บริการดูแล "ความปลอดภัยของคลาวด์" (ตึก ฮาร์ดแวร์ เครือข่ายหลัก) ส่วนเราดูแล "ความปลอดภัยในคลาวด์" (สิทธิ์ ข้อมูล การตั้งค่า)

เรื่อง ผู้ให้บริการ เรา
ฮาร์ดแวร์เสีย, ไฟดับในศูนย์ข้อมูล ✅
รหัสผ่านบัญชีหลุด, ไม่เปิด MFA ✅
ตั้ง bucket เป็น public โดยไม่ตั้งใจ ✅
แพตช์ OS บน EC2 ✅ (IaaS)
แพตช์ OS ใต้ Lambda / Workers ✅
โค้ดเรามีช่องโหว่ ✅ ทุกระดับ

ข่าว "ข้อมูลรั่วบนคลาวด์" เกือบทั้งหมดเป็นฝั่ง "เรา" — ตั้งค่าผิด คีย์หลุด สิทธิ์กว้างเกิน ไม่ใช่คลาวด์ถูกเจาะ

ลองเลย 🧪

บทนี้ยังไม่ต้องมีบัญชี ใช้แค่เทอร์มินัล (macOS/Linux หรือ WSL บน Windows)

ทดลอง A — ดูว่าเว็บดังๆ อยู่หลังใคร

curl -sI https://www.cloudflare.com | grep -iE '^(server|cf-ray)'
curl -sI https://aws.amazon.com | grep -iE '^(server|x-amz-cf-pop|via)'

ผลที่ควรเห็น (ค่าจริงต่างกันได้):

server: cloudflare
cf-ray: 8f1a2b3c4d5e6f70-BKK
server: Server
x-amz-cf-pop: BKK50-P1
via: 1.1 abc123.cloudfront.net (CloudFront)
  • cf-ray ลงท้ายด้วยรหัสสนามบิน (เช่น BKK) = edge ของ Cloudflare ที่ตอบเรา
  • x-amz-cf-pop = edge ของ CloudFront ที่ตอบเรา → ทั้งสองเจ้าตอบจากจุดใกล้เรา ไม่ใช่จาก region ไกลๆ นี่คือ "edge" ของจริง

ทดลอง B — วัดว่าใกล้ไกลมีผลแค่ไหน

for url in https://www.cloudflare.com https://s3.ap-southeast-1.amazonaws.com https://s3.us-east-1.amazonaws.com; do
  curl -so /dev/null -w "%{time_connect}s connect | %{time_starttransfer}s first byte | $url\n" "$url"
done

ผลที่ควรเห็น (ตัวเลขขึ้นกับเน็ตของคุณ):

0.030s connect | 0.100s first byte | https://www.cloudflare.com
0.040s connect | 0.110s first byte | https://s3.ap-southeast-1.amazonaws.com
0.300s connect | 0.900s first byte | https://s3.us-east-1.amazonaws.com

→ สองบรรทัดล่างคือ S3 บริการเดียวกันแต่คนละ region (สิงคโปร์ กับ เวอร์จิเนีย สหรัฐฯ) และไม่มี edge มาช่วย · time_connect ต่ำ (ไม่กี่สิบ ms) แปลว่าเซิร์ฟเวอร์ที่คุยด้วยอยู่ใกล้ ถ้าหลักร้อย ms แปลว่าอยู่ไกล (ข้ามทวีป) — นี่คือเหตุผลที่ต้องเลือก region ใกล้ผู้ใช้

ทดลอง C — จัดหมวดเอง เขียนตารางนี้ลงสมุด แล้วเติมคำตอบก่อนเลื่อนลงไปดูเฉลย

ต้องการ ระดับที่เหมาะ
รันสคริปต์ทุกคืนตี 2 ใช้ 30 วินาที ?
เว็บ WordPress ที่ต้องลงปลั๊กอินเอง ?
ฐานข้อมูล PostgreSQL ที่ไม่อยากดูแลแพตช์ ?
ป้องกันเว็บจากบอทก่อนถึงเซิร์ฟเวอร์ ?

เฉลย: serverless (Lambda/Workers Cron) · IaaS หรือ managed WordPress · managed (RDS) · edge (Cloudflare WAF/CloudFront + AWS WAF)

กับดักที่เจอบ่อย

อาการ สาเหตุ / แก้
คิดว่าย้ายขึ้นคลาวด์แล้วปลอดภัยเอง shared responsibility — สิทธิ์ ข้อมูล การตั้งค่ายังเป็นของเรา
เลือก EC2 ทุกงานเพราะคุ้นเคย เสียเวลาดูแล OS ฟรีๆ ลองบริการ managed/serverless ก่อน
เลือก region ไกลผู้ใช้เพราะ "ถูกกว่านิดหน่อย" ช้าลงทุก request และอาจผิดกฎหมายเรื่องที่เก็บข้อมูล (เช่น PDPA ของลูกค้า)
คิดว่า serverless ฟรีเสมอ ฟรีแค่ในโควตา ถ้าโค้ดวนลูปเรียกตัวเอง ค่าใช้จ่ายพุ่งได้
สับสน edge กับ region edge = แคช/ประมวลผลใกล้ผู้ใช้ · region = ที่เก็บข้อมูลและระบบหลัก

สรุปจำง่าย

คลาวด์ = เช่าคอมพิวเตอร์ผ่าน API จ่ายตามใช้ — ยิ่ง managed ยิ่งดูแลน้อย — AWS คิดจาก region, Cloudflare คิดจาก edge — ผู้ให้บริการดูแลตึก เราดูแลสิทธิ์ ข้อมูล และการตั้งค่า